Rijksmuseum krijgt uniek Koolhoven vliegtuig

Het Rijksmuseum krijgt een historisch vliegtuig voor de nieuwe opstelling, in 1917 ontworpen door Frits Koolhoven. Het vliegtuig, een FK 23 Bantam, is het oudste in authentieke toestand bewaard gebleven vliegtuig in Nederland en een belangrijk icoon van de Nederlandse bijdrage aan de ontwikkeling van de luchtvaart. In de Bantam komen mechanisatie, mobiliteit, wapentechnologie én Nederlandse vormgeving samen en het vliegtuig is daarmee een gedroomd object voor het Rijksmuseum, het museum van Nederland. In de opstelling van de 20ste eeuw, zoals die vanaf 2013 wordt getoond, laat dit vliegtuig de invloed zien op de vormentaal van het modernisme in de jaren 1920-1930.

Frederick (Frits) Koolhoven (1886-1946) werkte als chief designer voor de Engelse fabriek British Aerial Transport (BAT) Company. In de Eerste Wereldoorlog maakte hij als vliegtuigontwerper in Engeland furore en ontpopte zich als grote rivaal van zijn landgenoot Anthony Fokker, de andere beroemde Nederlandse luchtvaartpionier die tijdens de Eerste Wereldoorlog successen boekte met zijn in Duitsland gevestigde vliegtuigfabriek. Koolhovens 'Bantam' (de naam verwijst naar een Javaanse vechthaan) was ontworpen als technisch superieur gevechtsvliegtuig voor de Engelse luchtmacht en deed dienst als demonstratievliegtuig op de Eerste Luchtverkeers Tentoonstelling Amsterdam (ELTA) in 1919.

In de loop van de jaren ' 20 en ' 30 groeiden de vliegtuigfabrieken van de concurrenten Fokker en Koolhoven in resp. Amsterdam en Rotterdam uit tot de pijlers van de Nederlandse luchtvaartindustrie. In mei 1940 werd de Rotterdamse Koolhovenfabriek aan de Waalhaven door de Duitse Luftwaffe volledig in de as gelegd.

Dat deze FK 23 Bantam als laatst overgebleven exemplaar van ontwerper Frits Koolhoven is bewaard, is te danken aan de Stichting Koolhoven Vliegtuigen, opgericht in 1986. Deze stichting slaagde er in om de wrakstukken van het toestel, dat zich tot dan toe in Engeland bevond, te verwerven en in 1990 naar Nederland te verschepen. Onder leiding van Harry van der Meer, toenmalig technisch conservator in het Aviodrome Museum op Schiphol, droeg de stichting zorg voor een meerjarig restauratieproject dat resulteerde in de Bantam in zijn huidige toestand: een niet vliegend museaal vliegtuig.

De FK 23 Bantam is overgedragen door de Stichting Koolhoven Vliegtuigen aan het Rijksmuseum, tegen vergoeding van de restauratiekosten. De verwerving werd mogelijk gemaakt dankzij de schenking van Familie M.B.T. de Groot.

Maarten de Groot: Dit vliegtuig kan gezien worden als het scharnier tussen de oude en de nieuwe tijd, de periode rond 1900 waarin de techniek een enorme sprong maakte. De FK 23 Bantam tilt het Rijksmuseum de 20ste eeuw in. Elk museum moet een paar van dit soort voorwerpen hebben: groots, indrukwekkend en met een prachtig verhaal erachter. Een echt vliegtuig spreekt iedereen aan, kinderen én volwassenen.

Taco Dibbits, directeur Collecties Rijksmuseum: De 20ste eeuw is dé eeuw van het vliegtuig en daarom mag het niet ontbreken in de nieuwe opstelling vanaf 2013. De Bantam spreekt de taal van het modernisme. De verwerving van het vliegtuig sluit verder mooi aan bij de rijke collectie historische voorwerpen op het gebied van techniek en oorlogsvoering die het museum al heeft: van middeleeuws vuurgeschut, scheepsmodellen uit de 17de eeuw tot aan de waterbouwkundige modellen uit de 19de eeuw die uit de beroemde nationale Marine Modellenkamer komen die het museum sinds 1889 beheert.

Informatie: www.rijksmuseum.nl